Zo versterk je de AI-geletterdheid van jouw organisatie: een strategische roadmap voor HR en L&D

Leren hoe je een AI-geletterde organisatie bouwt? Dat is geen fijn extraatje meer. Het maakt het verschil tussen organisaties die uitblinken in het AI-tijdperk en organisaties die achter de feiten aanlopen. Toch pakken veel organisaties AI-geletterdheid nog verkeerd aan. Ze zien het als een eenmalige training, in plaats van een doorlopende ontwikkeling. Terwijl het juist draait om weten waar je begint, hoe je opschaalt en welke skills ertoe doen, zeker nu AI-tools zich razendsnel ontwikkelen.

Misschien zit je zelf ook met vragen, zoals:

• Wat houdt verantwoord AI-gebruik nu eigenlijk in?

• Hoe kan ik AI-geletterdheid schaalbaar maken binnen mijn organisatie?

In dit artikel nemen we je stap voor stap mee. Zie het als jouw praktische gids voor AI-geletterdheid in al haar facetten.

Je ontdekt:

• wat AI-geletterdheid betekent (zonder jargon);
• de 4 pijlers van AI-geletterdheid;
• het verschil tussen geletterdheid, bewustzijn, expertise en compliance;
• waarom AI-geletterdheid cruciaal is voor je organisatie;
• hoe je je medewerkers hierin traint;
• en welke valkuilen je beter vermijdt.

Scroll verder en duik er meteen in!

Wat is AI-geletterdheid?

Voordat we uitleggen hoe je bouwt aan AI-geletterde medewerkers, is het belangrijk om te verduidelijken wat AI-geletterdheid precies inhoudt.

AI-geletterdheid is de kennis en het vermogen om artificiële intelligentie (AI) veilig, verantwoord en doeltreffend in te zetten in je werk. En nee, dat betekent niet dat je medewerkers moeten leren programmeren of modellen bouwen. Zie AI-geletterdheid als een gedeelde taal binnen je organisatie. Iedereen begrijpt wat AI kan, waar de risico's liggen en wat de beperkingen zijn.

Zoals onze CEO Annabelle Vultee het mooi zegt:

Medewerkers en werkgevers willen hetzelfde: begrijpen wat AI is en hoe je het praktisch inzet.

Lees meer over haar visie op AI-gebruik op de werkvloer.

En ook Remy Reurling, AI-expert en Creative Producer bij GoodHabitz, vat het samen:

Een AI-geletterde organisatie weet en begrijpt hoe ze AI veilig én doeltreffend kan inzetten.

Laten we dit concreet maken met een paar voorbeelden. Zo krijg je een beter beeld van hoe AI-geletterdheid eruitziet binnen een organisatie.

Neem bijvoorbeeld de rol van een L&D-manager. Een belangrijke skill binnen AI-geletterdheid is prompting. L&D-managers kunnen prompting inzetten om de leerstrategie te versterken. Zo kunnen ze gepersonaliseerde leerpaden voor medewerkers ontwikkelen. Wil je daarmee aan de slag? Download dan onze AI-promptgids met 9 praktische prompts voor L&D-professionals.

AI speelt niet alleen een rol op kantoor. Ook voor arbeiders en buitenfuncties maakt AI steeds meer impact. Denk aan boeren die met AI-gedreven technologie werken aan slimmere, schaalbare en duurzamere landbouw.

Tot slot herken je een gedeeld niveau van AI-geletterdheid binnen een organisatie aan iets heel praktisch: medewerkers begrijpen hoe ze dagelijkse AI-tools slim en verantwoord gebruiken (zoals ChatGPT, Claude en Perplexity).

AI-geletterdheid vs. AI-bewustzijn vs. AI-expertise vs. AI-compliance

Het is essentieel om het verschil te begrijpen tussen deze op het eerste gezicht zeer gelijkaardige termen.

• AI-bewustzijn draait om het basisinzicht dat AI bestaat en invloed heeft op ons dagelijkse leven. En hoewel AI veel kansen biedt, heeft het ook beperkingen. Mensen met AI-bewustzijn begrijpen dat AI tegelijkertijd overtuigend, bevooroordeeld en onjuist kan zijn.

• AI-geletterdheid gaat een stap verder. Hierbij hebben medewerkers een dieper begrip van hoe je AI op een verantwoorde én productieve manier inzet in het dagelijkse werk.

• AI-expertise gaat nog een laag dieper en richt zich op diepgaande, technische kennis van hoe AI-principes en -modellen werken. Iemand die zich AI-expert noemt, kan AI-modellen, zoals LLM's, ontwerpen, trainen en implementeren. En houdt daarbij rekening met ethische vraagstukken en privacy. AI-experts beschikken over technische vaardigheden, zoals kennis van programmeertalen als Python.

• AI-compliance vormt de basis op het gebied van wet- en regelgeving. Je organisatie voldoet hiermee aan juridische, ethische en branchespecifieke richtlijnen rondom het ontwikkelen en toepassen van AI-systemen, bijvoorbeeld op het gebied van documentatie of audits.

De 4 pijlers van AI-geletterdheid

Een sterke basis bestaat uit vier pijlers:

1. Begrijpen: wat is AI en wat kan het (zie 'AI-bewustzijn' hierboven)?

2. Gebruiken: AI-modellen en -tools doeltreffend en veilig toepassen in je werk.

3. Beoordelen: AI-output met een kritisch oog bekijken (human skills zoals kritisch denken).

4. Creëren: constante feedbacklussen. Output verbeteren met slimme prompts en feedback.

Samen vormen deze pijlers een stevig fundament voor AI-geletterdheid. De focus verschilt per rol: een medewerker van de klantendienst die een AI-chatbot inzet voor klantvragen heeft andere kennis en skills nodig dan een inkoopmanager die een risicobeoordeling van leveranciers maakt met AI. Maar het principe blijft voor iedereen: je moet begrijpen wat je gebruikt, anders gebruik je het verkeerd.

Waarom AI-geletterdheid een must is voor je organisatie

AI is allang niet meer alleen voor specialisten. Sterker nog, onderzoek laat zien dat zo'n 58% van de medewerkers AI-tools gebruikt bij hun dagelijkse werk. Zonder de juiste skills ontstaat er een kloof tussen potentieel en werkelijkheid.

Met dit in gedachten zijn er drie redenen waarom het een must is om aan de AI-geletterdheid van je medewerkers te werken.

Boost de productiviteit van je medewerkers

AI kan de productiviteit en besluitvorming bevorderen, maar alleen als mensen weten hoe. Je medewerkers hebben namelijk meer nodig dan alleen toegang tot tools. Ze hebben begeleiding nodig, ruimte om te oefenen en duidelijke voorbeelden van hoe ze AI in hun werk kunnen inzetten.

Onze CHRO Iris Cremers herkent dat:

"Vaak denkt men dat zodra er een nieuwe strategie wordt aangekondigd, mensen meteen snappen hoe ze die moeten toepassen in hun werk. Zodra het management zegt: 'We gaan aan de slag met AI', verwacht men dat iedereen direct slimmer en efficiënter te werk gaat. Maar in de realiteit blijkt dat nieuwe technologie complex en eng kan aanvoelen zonder de juiste ondersteuning."

Remy Reurling stelt een opvallende tegenstelling vast, namelijk de productiviteitsparadox:

"We investeren meer in AI dan ooit, maar de productiviteit stijgt steeds minder. Hoe dat komt? We pushen technologieën, zonder mensen te leren hoe ze die moeten gebruiken."

Laten we het financeteam als voorbeeld nemen.

Zij hoeven niet te begrijpen hoe een machine learning-algoritme werkt, maar ze moeten wel in staat zijn AI-gegenereerde voorspellingen te lezen en fouten op te sporen.

Wil je meer van Remy horen? In een van onze webinars neemt hij je stap voor stap mee in hoe je bouwt aan een AI-geletterde organisatie.

Voorkom verborgen AI-gebruik

Je medewerkers gebruiken AI al. Het risico is dat dat vaak gebeurt zonder dat je het weet of zonder duidelijke richtlijnen.

Veel organisaties weten niet welke tools er precies gebruikt worden, of hoe veilig die worden ingezet. Tegelijkertijd is het vertrouwen hoog, terwijl de training achterblijft.

Uit een recent wereldwijd onderzoek van KPMG blijkt dat 61% van de medewerkers nog nooit AI-gerelateerde training heeft gekregen, terwijl 3 op de 5 denkt AI wel doeltreffend te kunnen inzetten.

Daarnaast brengt het gebruik van AI-tools ook serieuze risico's met zich mee.

Onderzoek van Riskonnect laat zien dat 93% van de organisaties de risico's van generatieve AI erkent, maar slechts 9% zegt goed voorbereid te zijn op die risico's.

Zoals Remy het treffend verwoordt: "Er zijn veel mensen die AI gebruiken, maar eigenlijk niet goed begrijpen wat het doet en hoe het werkt... en ondertussen delen ze wel gevoelige informatie via ChatGPT."

AI-geletterdheid helpt AI-gebruik kaderen. Het geeft teams duidelijke richtlijnen, veilige werkwijzen en het vertrouwen om te weten wat ze wanneer kunnen en mogen gebruiken.

Beperk de risico's van AI-gebruik

AI biedt volop kansen, maar brengt ook reële risico's met zich mee als mensen niet begrijpen hoe het werkt.

Zonder de juiste skills stel je je organisatie bloot aan:

• Datalekken: medewerkers voeren gevoelige bedrijfs-, klant- of financiële gegevens in AI-tools in. Die data kunnen worden opgeslagen, verwerkt of gedeeld via externe systemen, met grote compliance- en beveiligingsrisico's als gevolg.

• Vooroordelen en discriminatie: AI-systemen leren van historische data. Als daar vooroordelen in zitten, dan zie je dat terug in de output. Dit kan leiden tot oneerlijke beslissingen, bijvoorbeeld bij werving, promoties of prestatiemanagement.

• Te veel vertrouwen in AI-output: medewerkers nemen AI-antwoorden over zonder ze kritisch te beoordelen. Dat vermindert kritisch denken en kan leiden tot slechte beslissingen op basis van onvolledige of misleidende informatie.

• Hallucinaties en onnauwkeurigheden: AI kan overtuigend klinken, maar feitelijk onjuiste informatie geven. Zonder de juiste skills om output te factchecken, kunnen medewerkers handelen op basis van verkeerde data, wat nefaste gevolgen heeft voor de betrouwbaarheid en besluitvorming.

Deze risico's zijn niet puur theoretisch; ze komen dagelijks voor op de werkvloer:

• Een recruiter gebruikt AI om cv's te screenen en elimineert onbewust geschikte kandidaten door bevooroordeelde trainingsdata.
• Een jurist dient een AI-gegenereerd document in met volledig verzonnen jurisprudentie.
• Een medewerker plakt gevoelige klantdata in een publieke AI-tool om 'sneller te kunnen werken'.
• Een marketeer publiceert AI-content zonder grondige check, met onjuiste of off-brand messaging als gevolg.

Zoals Iris Cremers aangeeft:

"Ik zie steeds vaker dat medewerkers beslissingen nemen op basis van AI-gegenereerde content, zonder de bron, data of logica erachter te checken."

AI-geletterdheid helpt je medewerkers om dit soort situaties vroeg te herkennen. Het ontwikkelt het beoordelingsvermogen dat nodig is om AI te gebruiken als hulpmiddel, niet als vervanger van menselijk inzicht.

De 3 fases van het bouwen van een AI-geletterde organisatie

Fase 1: leg je startpunt vast

Voordat je trainingsprogramma's voor AI-geletterdheid begint te implementeren, wil je weten waar je staat.

Hoe zit het op dit moment met AI-gebruik binnen je organisatie?

Stel jezelf vragen als:

• Welke tools gebruiken medewerkers al?
• Waar zitten de huidige en potentiële risico's?
• Wie heeft als eerste training nodig?

Zodra je de actuele situatie in kaart hebt gebracht, definieer je wat AI-geletterdheid voor jouw organisatie betekent.

Fase 2: bied gestructureerde trainingen

Hier maken of breken veel organisaties hun aanpak voor AI-geletterdheid.

Wat werkt wel?

• Rolgerichte trainingen: waak erover dat je trainingen aansluiten op de rol van je medewerkers. Zo gaan ze niet alleen sneller aan de slag met AI, maar ook betekenisvoller. Een salesprofessional wil bijvoorbeeld weten hoe je AI inzet voor het personaliseren van outreach, terwijl een HR-verantwoordelijke AI juist gebruikt voor het screenen van cv's of het opstellen van vacatureteksten. Onthoud: hoe dichter je bij de praktijk blijft, hoe groter de impact van je training.
• Veilig experimenteren: hoe zorg je ervoor dat medewerkers AI op een verantwoorde manier durven te gebruiken? Alles begint bij vertrouwen en transparantie. Creëer ruimte voor experimenten. Denk aan duidelijke richtlijnen, maar ook aan het actief ophalen van feedback. Minstens zo belangrijk is het bouwen aan psychologische veiligheid. Je wil dat medewerkers zich vrij voelen om eerlijk te delen hoe ze AI gebruiken, ook als dat nog niet perfect gaat. Hier ligt een duidelijke rol voor L&D en HR. Geef medewerkers niet alleen kennis, maar help ze ook deze verandering te omarmen. Stap voor stap, op een manier die veilig en vertrouwd voelt.

Fase 3: verankeren en blijven ontwikkelen

Versterken

Deze fase draait om het verschil maken tussen een eenmalige bewustwording en blijvende ontwikkeling. Je wil dat AI-geletterdheid niet zomaar een hype is, maar een vast onderdeel wordt van hoe je organisatie leert en werkt. Een doeltreffende manier om daarvoor te zorgen, is door te werken met versterkende interventies, zoals het aanstellen van een AI-kampioen binnen je organisatie.

Remy legt uit:

"Zoek iemand die voldoende invloed heeft binnen de organisatie om richting te geven aan hoe en waarom AI wordt gebruikt. Zo krijg je iedereen op dezelfde golflengte en zorg je ervoor dat richtlijnen consistent worden gevolgd."

Kies iemand die het vertrouwen heeft van collega's, het goede voorbeeld geeft en collega's meeneemt in de basisprincipes van AI-geletterdheid. Zo bouw je stap voor stap aan een sterke leercultuur waarin AI een vanzelfsprekend onderdeel wordt.

Meten

Een doeltreffend trainingsprogramma voor AI-geletterdheid stopt niet bij de implementatie; je wil ook inzicht in wat het oplevert. Daarom is het belangrijk om de ROI zichtbaar te maken.

Je kan bijvoorbeeld deze indicatoren tracken:

• Gebruik van tools: hoeveel medewerkers gebruiken goedgekeurde AI-tools actief in hun werk? En op welke manier?‍
• Zelfvertrouwen: voelen medewerkers zich zeker genoeg om AI doeltreffend in te zetten binnen hun rol?‍
• Samenwerking en kennisdeling: delen teams inzichten, voorbeelden en ervaringen met elkaar? Leren ze van elkaar?

Door dit soort signalen te volgen, krijg je een goed beeld van hoe AI-geletterdheid zich ontwikkelt binnen je organisatie.

Afstemming op beleid & continu updaten

Wil je de AI-geletterdheid echt laten groeien? Dan is een proactieve aanpak essentieel.

AI, en de wet- en regelgeving eromheen, verandert continu. Je trainingsprogramma moet dus meebewegen.

Plan daarom vaste momenten in om je content bij te werken en te actualiseren, zodat die blijft aansluiten op nieuwe richtlijnen, tools en inzichten. Zo zorg je ervoor dat de AI-volwassenheid van je organisatie stap voor stap toeneemt.

Maak je inspanningen ook transparant voor je medewerkers. Laat duidelijk zien wanneer content voor het laatst is bijgewerkt en wat er precies veranderd is.

En misschien nog belangrijker: geef je medewerkers een stem. Zorg voor manieren waarop zij feedback kunnen geven. Bijvoorbeeld als voorbeelden verouderd zijn, er iets ontbreekt of content onduidelijk is of niet meer relevant aanvoelt. Op die manier blijft je leercontent niet alleen actueel, maar ook echt afgestemd op de praktijk.

Hoe schaal je AI-geletterdheid?

Opschalen begint met het juiste leerformat. AI-geletterdheid is voor iedereen, ook voor minder technische medewerkers. Je leercontent moet daarom toegankelijk, flexibel, relevant en boeiend zijn. Zorg ervoor dat je mensen de trainingen graag willen voltooien.

Onze Educational Designer Neha Lagoo Ratnakar vertelt hier meer over in de video hieronder.

Maar hoe ziet dat er concreet uit als het gaat om trainingen in AI-geletterdheid voor medewerkers?

De sleutel ligt in korte, praktische leervormen. Geen lange, theoretische trajecten, maar kleine stappen die je direct kan toepassen in je werk. Zo wordt leren een continu proces, in plaats van een eenmalige training of ad-hoc oplossing.

En daar zit ook de uitdaging: AI, en de regelgeving eromheen, ontwikkelt zich sneller dan de trainingen over dit thema. Dus hoe zorg je ervoor dat je trainingen actueel blijven, zonder dat je medewerkers steeds tijdens hun werk moet storen met updates? Hoe voorkom je dat je content alweer verouderd is voordat een volgende groep ermee aan de slag gaat?

Het antwoord: microlearning. Dit kan je snel ontwikkelen en uitrollen.

Een goed voorbeeld is Goodlearn, een gamified app die je eenvoudig op schaal inzet en waarmee je ook concreet kan aantonen dat medewerkers de training hebben afgerond. De app is speciaal ontwikkeld voor niet-technische doelgroepen en sluit aan op herkenbare, praktische werksituaties.

Daarnaast is draagvlak binnen de organisatie essentieel. AI-geletterdheid is geen project met een einddatum en vraagt blijvende aandacht en investering.

Iris vertelt:

"Goodlearn geeft mensen op een eenvoudige en veilige manier de kans om vertrouwen, kennis en de juiste skills op te bouwen om AI verantwoord en doeltreffend te gebruiken. Binnen GoodHabitz zagen we bij medewerkers dat hun onzekerheid verminderde en plaatsmaakte voor nieuwsgierigheid en enthousiasme, doordat Goodlearn onderdeel werd van het dagelijkse werk."

Bekijk de video van Remy om meer te weten te komen:

En wil je je medewerkers helpen om hun skills nog verder te ontwikkelen?

Met lessen variërend van AI voor professionals tot concrete use cases van generatieve AI voor managers, biedt onze online bibliotheek alles wat je nodig hebt om je medewerkers, ongeacht hun rol, AI veilig en vol vertrouwen te laten toepassen.

Ontdek de AI-geletterdheidstrainingen van GoodHabitz.

Veelgemaakte fouten door organisaties

Organisaties die flink investeren in trainingen over AI-geletterdheid maken vaak nog dezelfde fouten. Veel bedrijven ontdekken die fouten pas maanden na de uitrol. Goed om dus even stil te staan bij drie veelvoorkomende missers:

AI-geletterdheid behandelen als iets op je to-dolijst

Op het moment dat je AI-geletterdheid neerzet als 'weer een verplichte compliancetraining', leiden je inspanningen nergens meer toe. Natuurlijk zijn AI-skills belangrijk om te voldoen aan wet- en regelgeving, zoals de EU AI Act. Maar AI is geen los onderwerp. Het zit verweven in hoe medewerkers elke dag werken. Van een fout in een door AI geschreven e-mail tot een klantgesprek via een AI-chatbot. AI speelt overal een rol. En dus ook een risico.

Overschatten wat medewerkers al begrijpen

Het is niet omdat je AI al gebruikt, dat je het ook goed gebruikt. Dat je medewerkers al maanden met AI-tools werken, wil niet zeggen dat ze AI-geletterd zijn.

Organisaties overschatten verantwoord gebruik vaak. Remy benadrukt dat ook:

"Handel tijdens het hele implementatieproces van AI verantwoordelijk, eerlijk, goed geïnformeerd, veilig en transparant... Het is niet meer zoals in 2022, toen AI nog op het Wilde Westen leek. Alles wat we nu uitproberen, heeft verregaande gevolgen."

Een concreet voorbeeld is een medewerker in de zorg die gevoelige gegevens, zoals medische informatie of adressen, invoert in een onveilige AI-tool.

De oplossing kan verrassend simpel zijn. Zorg er bijvoorbeeld voor dat gegevensbeheer in ChatGPT uitstaat, zodat de tool niet leert van commercieel gevoelige informatie.

De kern? Het gaat om balans tussen menselijke verantwoordelijkheid en AI-ondersteuning.

Blokkeren in plaats van mogelijk maken

Op het eerste gezicht lijkt het logisch: tools blokkeren om risico's te beperken. Maar in de praktijk werkt dit vaak averechts.

Je zet zo juist aan tot verborgen AI-gebruik: medewerkers gaan zelf tools gebruiken zonder dat jij zicht hebt op wat er gebeurt.

Transparantie werkt wel. Dan durven medewerkers open te zijn over hoe ze AI gebruiken binnen je organisatie.

Iris deelt hoe dit bij GoodHabitz werkt:

"In plaats van alles te blokkeren, kozen we voor een open en ondersteunende aanpak. We nodigden medewerkers uit om tools die ze al gebruikten met ons te delen. Vervolgens beoordeelden we of ze veilig waren. Zo ja, dan maakten we ze beschikbaar voor de hele organisatie, zodat iedereen ervan kon profiteren. Dit zorgde voor vertrouwen, minder risico en liet zien dat we mensen willen helpen slimmer te werken in plaats van hen te controleren."

De belangrijkste les: geef ruimte in plaats van restricties. Positioneer AI-geletterdheid als iets wat medewerkers helpt om tools met vertrouwen te gebruiken, niet als iets wat hen moet afschrikken.

Alles komt uiteindelijk neer op één ding: een cultuur van psychologische veiligheid.

En vergeet ook de basis niet. Duidelijke documentatie en heldere richtlijnen maken het verschil. Niet alleen zodat je huidige medewerkers blijven groeien, maar ook zodat nieuwe collega's vanaf dag één begrijpen hoe ze AI veilig en doeltreffend kunnen inzetten.

Zo wordt AI-geletterdheid geen bijzaak, maar een vast onderdeel van hoe je organisatie werkt.

Conclusie: AI-geletterdheid is een skill voor de lange termijn

We hebben heel wat besproken. Tijd om de belangrijkste inzichten nog even op een rijtje te zetten.

AI-geletterdheid is het vermogen om AI op een verantwoorde en doeltreffende manier te gebruiken in je dagelijkse werk.

Het is inmiddels geen fijn extraatje meer, maar een echte must. Om drie belangrijke redenen:

• het verhoogt de productiviteit van je medewerkers;
• het voorkomt verborgen en onveilig AI-gebruik;
• en het verkleint risico's zoals datalekken en reputatieschade.

Wil je AI-geletterdheid succesvol implementeren? Dan werk je in drie fases:

• Bepaal je startpunt: waar sta je als organisatie?
• Rol gestructureerde trainingen uit: maak ze relevant en toepasbaar.
• Meet en blijf verbeteren: gebruik data om continu bij te sturen en te optimaliseren.

Ook als je AI-geletterdheidstraining wil opschalen, is één vraag cruciaal: wat is het juiste leerformat voor jouw medewerkers? Denk aan praktische, hands-on oefeningen versus meer verdiepende, theoretische trainingen. Ga voor wat jouw mensen echt nodig hebben.