Zo bouw je een AI-geletterde organisatie: een strategische roadmap voor HR & L&D

Leren hoe je een AI-geletterde organisatie bouwt? Dat is geen nice-to-have meer. Het is het verschil tussen organisaties die uitblinken in het AI-tijdperk en organisaties die achter de feiten aanlopen. Toch pakken veel organisaties AI-geletterdheid nog verkeerd aan. Ze zien het als een eenmalige training, in plaats van een doorlopende ontwikkeling. Terwijl het juist draait om weten waar je begint, hoe je opschaalt en welke skills ertoe doen, zeker nu AI-tools zich razendsnel ontwikkelen.

Misschien zit je zelf ook met vragen, zoals:

• Wat betekent verantwoord AI-gebruik eigenlijk?
• Hoe maak je AI-geletterdheid schaalbaar binnen je organisatie? 

In dit artikel nemen we je stap voor stap mee. Zie het als jouw praktische gids voor alles rondom AI-geletterdheid.

Je ontdekt:

• Wat AI-geletterdheid betekent (zonder jargon);
• De 4 pijlers van AI-geletterdheid;
• Het verschil tussen geletterdheid, bewustzijn, expertise en naleving;
• Waarom AI-geletterdheid cruciaal is voor je organisatie;
• Hoe je je medewerkers hierin traint;
• En welke valkuilen je beter vermijdt.

Wat is AI-geletterdheid?

Voordat we uitleggen hoe je bouwt aan AI-geletterde medewerkers, is het belangrijk om scherp te hebben wat AI-geletterdheid precies inhoudt.

AI-geletterdheid is het vermogen om AI veilig, verantwoord en effectief te gebruiken in je werk. En nee, dat betekent niet dat je medewerkers moet leren programmeren of modellen bouwen. Zie het als een gedeelde taal binnen je organisatie. Iedereen begrijpt wat AI kan, waar de risico's liggen en wat de beperkingen zijn.

Zoals onze CEO Annabelle Vultee het mooi zegt: 

Medewerkers en werkgevers willen hetzelfde: begrijpen wat AI is en hoe je het praktisch inzet

Lees meer over haar visie: AI-adoptie op de werkvloer.

En ook Remy Reurling, AI-expert en Creative Producer bij GoodHabitz, vat het samen:

Een AI-geletterde organisatie weet en begrijpt hoe ze AI veilig én effectief kan gebruiken.

Laten we dit concreet maken met een paar voorbeelden. Zo krijg je een beter beeld van hoe AI-geletterdheid eruitziet binnen een organisatie.

Neem bijvoorbeeld de rol van een L&D-manager. Een belangrijke skill binnen AI-geletterdheid is prompting. Een L&D-manager kan prompting inzetten om de leerstrategie te versterken. Bijvoorbeeld door gepersonaliseerde leerpaden voor medewerkers te ontwikkelen. Wil je daar mee aan de slag? Download dan onze AI prompt gids met 9 praktische prompts voor L&D-professionals.

AI speelt niet alleen een rol op kantoor. Ook in praktische beroepen en buitenfuncties maakt AI steeds meer impact. Denk aan boeren die met AI-gedreven technologie werken aan slimmere, schaalbare en duurzamere landbouw.

Tot slot herken je een gedeeld niveau van AI-geletterdheid aan iets heel praktisch: medewerkers begrijpen hoe ze dagelijkse AI-tools slim en verantwoord gebruiken (zoals ChatGPT, Claude en Perplexity).

AI-geletterdheid vs. AI-bewustzijn vs. AI-expertise vs. AI-naleving

Het is ook belangrijk om het verschil te begrijpen tussen AI-geletterdheid, AI-bewustzijn en AI-expertise.

• AI-bewustzijn draait om het basisinzicht dat AI bestaat en invloed heeft op ons dagelijkse leven. En hoewel AI veel kansen biedt, kent het ook beperkingen. Iemand met AI-bewustzijn begrijpt dat AI tegelijkertijd overtuigend, bevooroordeeld en onjuist kan zijn.
• AI-geletterdheid gaat een stap verder. Het draait om een dieper begrip van hoe je AI op een verantwoorde én productieve manier inzet in het dagelijkse werk van je medewerkers.
• AI-expertise gaat nog een laag dieper en richt zich op diepgaande, technische kennis van hoe AI-principes en -modellen werken. Iemand die zich AI-expert noemt, kan AI-modellen, zoals LLM's, ontwerpen, trainen en implementeren. En houdt daarbij rekening met ethische vraagstukken en privacy. AI-experts beschikken over technische vaardigheden, zoals kennis en programmeertalen als Python.
• AI-naleving vormt de basis op het gebied van wet- en regelgeving. Je organisatie voldoet hiermee aan juridische, ethische en branchespecifieke richtlijnen rondom het ontwikkelen en toepassen van AI-systemen, bijvoorbeeld op het gebied van documentatie of audits.

De 4 pijlers van AI-geletterdheid

Een sterke basis bestaat uit vier pijlers: 

1. Begrijpen: wat is AI en wat kan het (bewustzijn)
2. Gebruiken: AI effectief en veilig toepassen in je werk
3. Beoordelen: kritisch kijken naar output (human skills zoals kritisch denken)
4. Creëren: output verbeteren met slimme prompts en feedback

Samen vormen deze pijlers een stevig fundament voor AI-geletterdheid. De invulling verschilt per rol, maar het principe blijft: je moet begrijpen wat je gebruikt, anders gebruik je het verkeerd.

Waarom AI-geletterdheid een must is voor je organisatie

AI is allang niet meer alleen voor specialisten. Sterker nog, onderzoek laat zien dat meer dan de helft van de medewerkers AI-tools gebruikt in het dagelijks werk. Zonder de juiste skills ontstaat er een kloof tussen potentie en werkelijkheid.

Met dit in gedachte, zijn er drie redenen waarom het een must is om aan de AI-geletterdheid van je medewerkers te werken.

Verhoog de productiviteit van je medewerkers

AI kan werk slimmer en sneller maken, maar alleen als mensen weten hoe. Je medewerkers hebben namelijk meer nodig dan alleen toegang tot tools. Ze hebben begeleiding nodig, ruimte om te oefenen en duidelijke voorbeelden van hoe ze AI in hun werk kunnen inzetten.

Onze CHRO Iris Cremers herkent dat: 

"Vaak wordt gedacht dat zodra er een nieuwe strategie ligt, dat mensen meteen snappen hoe ze dit moeten toepassen in hun werk. Zodra het management zegt 'we gaan aan de slag met AI', is de aanname dat iedereen direct slimmer en efficiënter te werk gaat. Maar in de realiteit blijkt dat nieuwe technologie complex en eng kan voelen zonder de juiste support."

Ook Remy Reurling ziet een opvallende paradox als het gaat om productiviteit: 

"We investeren meer in AI dan ooit, maar de producitiviteitswinst neemt juist af. Hoe dat komt? We duwen technologie naar binnen, zonder mensen te leren hoe ze die moeten gebruiken."

Laten we het finance team als voorbeeld gebruiken.

Zij hoeven niet te begrijpen hoe een machine learning algoritime werkt, maar ze moeten wel snappen hoe ze AI-gegenereerde voorspellingen moeten lezen en fouten kunnen spotten.

Wil je meer van Remy horen? In een van onze webinars neemt hij je stap voor stap mee in hoe je bouwt aan een AI-geletterde organisatie.

Voorkom 'shadow AI' gebruik

Je medewerkers gebruiken AI al. Het risico is dat het vaak gebeurt zonder zicht of duidelijke richtlijnen.

Veel organisaties weten niet welke tools er precies gebruikt worden, of hoe veilig dat gebeurt. Tegelijkertijd is het vertrouwen hoog, terwijl de training achterblijft.

Uit een recent wereldwijd onderzoek van KPMG blijkt dat 61% van de medewerkers nog nooit AI-gerelateerde training heeft gevolgd, terwijl 3 op de 5 denkt AI wel effectief te kunnen gebruiken.

Daarnaast brengt het gebruik van AI-tools ook serieuze risico's met zich mee.

Onderzoek van Riskonnect laat zien dat 93% van de organisaties de risico's van generatieve AI erkent, maar slechts 9% zegt hier goed op voorbereid te zijn.

Zoals Remy het treffend verwoordt: "Er zijn veel mensen die AI gebruiken, maar eigenlijk niet goed begrijpen wat het doet en hoe het werkt... en ondertussen delen ze wel gevoelige informatie via ChatGPT."

AI-geletterdheid haalt dit gebruik uit de schaduw. Het geeft teams duidelijke kaders, veilige werkwijzen en het vertrouwen om te weten wat ze wanneer kunnen gebruiken.

Verklein de risico's van AI-gebruik

AI biedt volop kansen, maar brengt ook echte risico's met zich mee als mensen niet begrijpen hoe het werkt.

Zonder de juiste skills stel je je organisatie bloot aan:

• Datalekken: medewerkers voeren gevoelige bedrijfs-, klant- of financiële gegevens in AI-tools in. Deze data kan worden opgeslagen, verwerkt of gedeeld via externe systemen, met grote compliance- en beveiligingsrisico's als gevolg.
• Vooroordelen en discriminatie: AI-systemen leren van historische data. Als daar vooroordelen in zitten, dan zie je dat terug in de output. Dit kan leiden tot oneerlijke beslissingen, bijvoorbeeld bij werving, promoties of prestatiemanagement.
• Te veel vertrouwen in AI-output: medewerkers nemen AI-antwoorden over zonder ze kritisch te beoordelen. Dat vermindert kritisch denken en kan leiden tot slechte beslissingen op basis van onvolledige of misleidende informatie.
• Hallucinaties en onnauwkeurigheden: AI kan overtuigend klinken, maar feitelijk onjuiste informatie geven. Zonder de juiste controle kunnen medewerkers handelen op basis van verkeerde data, met impact op betrouwbaarheid en besluitvorming.

Deze risico's zijn niet slechts theoretisch, ze komen dagelijks voor op de werkvloer:

• Een recruiter gebruikt AI om cv's te screenen en filtert onbewust geschikte kandidaten eruit door bevooroordeelde data.
• Een jurist dient een AI-gegenereerd document in met volledig verzonnen jurisprudentie.
• Een medewerker plakt gevoelige klantdata in een publieke AI-tool om 'sneller te kunnen werken'.
• Een marketeer publiceert AI-content zonder check, met onjuiste of off-brand messaging als gevolg.

Zoals Iris Cremers aangeeft:

"Ik zie steeds vaker dat medewerkers beslissingen nemen op basis van AI-gegenereerde content, zonder bron, data of logica erachter te checken."

AI-geletterdheid helpt je medewerkers om dit soort situaties vroeg te herkennen. Het ontwikkelt het beoordelingsvermogen dat nodig is om AI te gebruiken als hulpmiddel, niet als vervanger van menselijk inzicht.

De 3 fases van een AI-geletterde organisatie

Fase 1: bepaal je startpunt

Voordat je begint, wil je weten waar je staat.

Stel jezelf vragen als:

• Welke tools gebruiken medewerkers al? 
• Waar zitten risico's?
• Wie heeft als eerste training nodig? 

Definieer daarna wat AI-geletterdheid voor jouw organisatie betekent.

Fase 2: bied gestructureerde training

Hier maken of breken veel organisaties hun aanpak.

Wat werkt wel? 

• Rolgerichte trainingen: zorg dat je trainingen aansluiten op de rol van je medewerkers. Zo wordt de adoptie van AI niet alleen sneller, maar ook betekenisvoller. Een sales professional wil bijvoorbeeld weten hoe je AI inzet voor het personaliseren van outreach, terwijl iemand van HR het juist gebruikt voor het screenen van cv's of het opstellen van vacatureteksten. Onthoud: hoe dichter je bij de praktijk blijft, hoe groter de impact van je training.
• Veilig experimenteren: hoe zorg je ervoor dat medewerkers AI op een verantwoorde manier durven te gebruiken? Dat begint met vertrouwen en transparantie. Creëer ruimte voor experimenten. Denk aan duidelijke richtlijnen, maar ook aan het actief ophalen van feedback. Minstens zo belangrijk is het bouwen aan psychologische veiligheid. Je wil dat medewerkers zich vrij voelen om eerlijk te delen hoe ze AI gebruiken, ook als dat nog niet perfect gaat. Hier ligt een duidelijke rol voor L&D en HR. Geef medewerkers niet alleen kennis, maar help ze ook deze verandering te omarmen. Stap voor stap, op een manier die veilig en vertrouwd voelt.

Fase 3: verankeren en blijven ontwikkelen

Versterken

Deze fase draait om het verschil maken tussen een eenmalige bewustwording en blijvende ontwikkeling. Je wil dat AI-geletterdheid geen hype is, maar een vast onderdeel wordt van hoe je organisatie leert en werkt. Een effectieve manier om dat te doen, is door te werken met versterkende interventies, zoals het aanstellen van een AI-kampioen binnen je organisatie.

Remy legt uit:

"Zoek iemand die voldoende invloed heeft binnen de organisatie om richting te geven aan hoe en waarom AI wordt gebruikt. Zo krijg je iedereen dezelfde kant op en zorg je ervoor dat richtlijnen consistent worden toegepast."

Kies iemand die het vertrouwen heeft van collega's, het goede voorbeeld geeft en anderen meeneemt in de basisprincipes van AI-geletterdheid. Zo bouw je stap voor stap aan een sterke leercultuur waarin AI een vanzelfsprekend onderdeel wordt.

Meten

Een effectief trainingsprogramma stopt niet bij implementatie, je wil ook inzicht in wat het oplevert. Daarom is het belangrijk om de impact zichtbaar te maken.

Je kan bijvoorbeeld sturen op indicatoren zoals:

• Gebruik van tools: hoeveel medewerkers gebruiken goedgekeurde AI-tools actief in hun werk? En op welke manier? 
• Zelfvertrouwen: voelen medewerkers zich zeker genoeg om AI effectief in te zetten binnen hun rol? 
• Samenwerking en kennisdeling: delen teams inzichten, voorbeelden en ervaringen met elkaar? Leren ze van elkaar? 

Door dit soort signalen te volgen, krijg je een goed beeld van hoe AI-geletterdheid zich ontwikkelt binnen je organisatie.

Afstemming op beleid & continu updaten

Wil je de AI-geletterdheid echt laten groeien? Dan is een proactieve aanpak essentieel.

AI, en de wet- en regelgeving eromheen, verandert continu. Je trainingsprogramma moet dus meebewegen.

Plan daarom vaste momenten om je content te herzien en te actualiseren, zodat deze blijft aansluiten op nieuwe richtlijnen, tools en inzichten. Zo zorg je ervoor dat de AI-volwassenheid van je organisatie stap voor stap toeneemt.

Maak het daarbij ook transparant voor je medewerkers. Laat duidelijk zien wanneer content voor het laatst is bijgewerkt en wat er precies veranderd is.

En misschien nog belangrijker: geef je medewerkers een stem. Zorg voor manieren waarop zij feedback kunnen geven. Bijvoorbeeld als voorbeelden verouderd zijn, er iets ontbreekt of content onduidelijk of niet meer relevant voelt. Op die manier blijft je leercontent niet alleen actueel, maar ook echt afgestemd op de praktijk.

Hoe schaal je AI-geletterdheid?

Opschalen begint met de juiste leervorm. AI is voor iedereen, dus je leercontent moet toegankelijk, flexibel en relevant zijn.

Onze Educational Designer Neha Lagoo Ratnakar vertelt hier meer over in de video hieronder.

Maar hoe ziet dat er concreet uit als het gaat om AI-geletterdheid? 

De sleutel ligt in korte, praktische leervormen. Geen lange, theoretische trajecten, maar in kleine stappen die je direct kan toepassen in je werk. Zo wordt leren een continu proces, in plaats van een eenmalige of ad-hoc training.

En daar zit ook de uitdaging: AI, en de regelgeving eromheen, ontwikkelt zich sneller dan trainingscycli. Dus hoe zorg je ervoor dat je trainingen actueel blijven, zonder dat je medewerkers steeds uit hun werk moet halen voor updates? Hoe voorkom je dat je content alweer verouderd is voordat een volgende groep klaar is?

Het antwoord: microlearning. Dit kan je snel ontwikkelen en uitrollen.

Een goed voorbeeld is Goodlearn, een gamified app die je eenvoudig op schaal inzet en waarmee je ook concreet kan aantonen dat medewerkers de training hebben afgerond. De app is speciaal ontwikkeld voor niet-technische doelgroepen en sluit aan op herkenbare, praktische werksituaties.

Daarnaast is draagvlak binnen de organisatie essentieel. AI-geletterdheid is geen project met een einddatum en vraagt blijvende aandacht en investering.

Iris vertelt:

"Goodlearn geeft mensen op een eenvoudige en veilige manier de kans om vertrouwen, kennis en de juiste skills op te bouwen om AI verantwoord en effectief te gebruiken. Binnen GoodHabitz zagen we dat het onzekerheid verminderde en plaatsmaakte voor nieuwsgierigheid en enthousiasme, doordat Goodlearn onderdeel werd van het dagelijkse werk."

Bekijk de video van Remy om meer te weten te komen:

En wil je je medewerkers nog verder helpen verdiepen?

Met lessen variërend van AI voor professionals tot concrete voorbeelden van generatieve AI voor managers, biedt onze online bibliotheek alles wat je nodig hebt om je medewerkers AI veilig en vol vertrouwen te laten toepassen.

Ontdek de AI-geletterdheidstrainingen van GoodHabitz.

Veelgemaakte fouten door organisaties

Organisaties die flink investeren in trainingen rondom AI-geletterdheid ervaren vaak dezelfde fouten. Veel bedrijven ontdekken deze fouten pas maanden na de uitrol. Goed om dus even stil te staan bij drie veelvoorkomende missers:

AI-geletterdheid behandelen als iets op je to-do lijst

Op het moment dat je AI-geletterdheid neerzet als 'weer een verplichte compliance-training' ben je de energie kwijt. Natuurlijk zijn AI-skills belangrijk om te voldoen aan wet- en regelgeving, zoals de EU AI Act. Maar AI is geen los onderwerp. Het zit verweven in hoe medewerkers iedere dag werken. Van een fout in een door AI geschreven e-mail tot een klantgesprek via een AI-chatbot. AI speelt overal een rol. En dus ook een risico.

Overschatten wat medewerkers al begrijpen

Gebruik is niet hetzelfde als goed gebruik. Dat je medewerkers al maanden met AI-tools werken, wil niet zeggen dat ze AI-geletterd zijn.

Toch wordt verantwoord gebruik vaak onderschat of zelfs overgeslagen. Remy benadrukt dat ook:

"Tijdens het hele implementatieproces moet je verantwoordelijk, eerlijk, goed geïnformeerd, veilig en transparant handelen. Het is niet meer zoals in 2022, toen AI nog niet zoveel invloed had. Alles wat we nu doen, heeft impact op de lange termijn."

Een concreet voorbeeld is een medewerker in de zorg die gevoelige gegevens, zoals medische informatie of adressen, invoert in een onveilige AI-tool.

De oplossing kan verrassend simpel zijn. Zorg er bijvoorbeeld voor dat gegevensbeheer in ChatGPT uitstaat, zodat de tool niet leert van commercieel gevoelige informatie.

De kern? Het gaat om balans. Tussen menselijke verantwoordelijkheid en AI-ondersteuning.

Blokkeren in plaats van mogelijk maken

Het lijkt logisch: tools blokkeren om risico's te beperken. Maar in de praktijk werkt dit vaak averechts.

Je creëert er juist een 'shadow-AI'-omgeving mee, waarin medewerkers zelf tools gaan gebruiken zonder dat jij zicht hebt op wat er gebeurt.

Transparantie werkt wel. Dat is de basis voor openheid over hoe AI wordt gebruikt binnen je organisatie.

Iris deelt hoe dit bij GoodHabitz werkt:

"In plaats van alles te blokkeren, kozen we voor een open en ondersteunende aanpak. We nodigen medewerkers uit om tools die ze gebruikten met ons te delen. Vervolgens beoordeelden we of ze veilig waren. Zo ja, dan maakten we ze beschikbaar voor de hele organisatie, zodat iedereen ervan kon profiteren. Dit zorgde voor vertrouwen, minder risico en liet zien dat we mensen willen helpen slimmer te werken in plaats van te controleren."

De belangrijkste les: geef ruimte in plaats van restricties. Positioneer AI-geletterdheid als iets dat medewerkers helpt om tools met vertrouwen te gebruiken, niet als iets dat ze moet afschrikken.

Alles komt uiteindelijk terug op één ding: een cultuur van psychologische veiligheid.

En vergeet ook de basis niet. Duidelijke documentatie en heldere richtlijnen maken het verschil. Niet alleen zodat je huidige medewerkers blijven groeien, maar ook zodat nieuwe collega's vanaf dag één begrijpen hoe ze AI veilig en effectief inzetten.

Zo wordt AI-geletterdheid geen bijzaak, maar een vast onderdeel van hoe je organisatie werkt.

Conclusie: AI-geletterdheid is een skill voor de lange termijn

We hebben heel wat besproken. Tijd om de belangrijkste inzichten nog even helder op een rij te zetten.

AI-geletterdheid is het vermogen om AI op een verantwoorde en effectieve manier te gebruiken in je dagelijkse werk.

Het is inmiddels geen nice-to-have meer, maar een echte must. Om drie belangrijke redenen:

• Het verhoogt de productiviteit van je medewerkers
• Het voorkomt onzichtbaar en onveilig 'shadow AI'-gebruik
• En het verkleint risico's zoals datalekken en reputatieschade

Wil je AI-geletterdheid succesvol implementeren? Dan werk je in drie fases:

• Bepaal je startpunt: waar sta je als organisatie? 
• Rol gestructureerde trainingen uit: maak het relevant en toepasbaar
• Meet en blijf verbeteren: gebruik data om continu bij te sturen en te optimaliseren

Ook als je wil opschalen, is één vraag cruciaal: wat is de juiste leervorm voor jouw medewerkers? Denk aan praktische, hands-on oefeningen versus meer verdiepende, theoretische trainingen en stem dat af op wat je mensen echt nodig hebben.